Сучасная Еўропа налічвае 45 незалежных дзяржаў, кожная з якіх мае сваю сацыяльна-палітычную спецыфіку, якая шмат у чым залежыць ад рэгіёну дадзенай частцы планеты. Менавіта таму з’яўляецца важным раянаванне еўрапейскіх тэрыторый. У гэтым пытанні (як і ў многіх іншых), спецыялісты не сыходзяцца ў меркаваннях. Так, дзяленне на субрэгіёне шмат у чым залежала ад часу, палітычных матываў, эканамічнай развітасці і т. п.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_02

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_03

Дзяленне еўрапейскіх краін на субрэгіёны

Вядома, кожнае з гэтых дзяленняў нясе ў сабе пэўны сэнс. У кожнай з прадстаўленых карт, падзел праводзіўся па вызначаным параметры або нават шэрагу параметраў. Такім чынам, любая карта, у залежнасці ад гэтага параметру, выкарыстоўваецца ў розных мэтах. Але многія карты ствараюцца выключна ў эстэтычных мэтах або ж для фарміравання агульнага ўяўлення. Напрыклад, вось гэтая:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_04

Карта сцягоў свету

Зрэшты, у гэтай карты ёсць відавочны мінус — недастатковая нагляднасць, так як невялікія краіны зусім губляюцца ў такім маштабе, сцягі суседніх краін зліваюцца і гэтак далей. У любым выпадку, у дадзеным артыкуле мы збіраемся разгледзець толькі адну частку святла — Еўропу, таму спынімся на ёй падрабязней.


Відавочна, што кожная краіна — гэта асобны свет са сваёй культурай, прыроднымі ўмовамі, гісторыяй і мовай. Але часта веды пра краіну, у якой мы ніколі не былі, пачынаюцца менавіта з сцяга. Гэта вылучае яго сярод іншых сімвалаў краіны — герба і гімна, таму сцяг не проста «размаляванае палатно», прызнанае дзяржавай і жыхарамі краіны, сцяг — гэта найважнейшая адметная прыкмета краіны, падкрэслівае багацце яе дасягненняў і гісторыі, прыроды і культуры. Менавіта таму, выбар або змена дзяржаўнага сцяга краіны часта з’яўляюцца прадметам шматлікіх спрэчак. Бо нездарма на заваяваных вяршыні прынята ўсталёўваць менавіта сцяг, а са сваім сцягам людзі дабраліся нават да Месяца.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_05

Базз Олдрын («Buzz Aldrin») вітае першы амерыканскі сцяг, збудаваны на Месяцы 21 ліпень 1969

Што ж, тым важней роля сцягоў у гісторыі чалавецтва, і тым цікавей будзе паглядзець на карту рэгіёнаў Еўропы, выдзеленых па тыпу сцяга. Асабліва ўлічваючы тое, што прысутнічаюць ярка выяўленыя асаблівасці, на базе якіх можна сфармаваць групы. У такім выпадку, разгледзім найбольш кампетэнтны і лагічны падзел у адпаведнасці з афармленнем сцяга і паспрабуем скласці адпаведную карту.

Скандынаўскі крыж

У першую групу аднясем сцягі, створаныя на аснове хрысціянскага крыжа, які таксама прынята называць «скандынаўскім», з-за асаблівасцяў геаграфічнага становішча краін, якія выкарыстоўваюць гэты знак.

Традыцыйна вертыкальная крыжавіна ссоўваецца ў бок дрэўкавага краю палотнішча. А на вяршыні самага тронка усталёўваецца крыжык. Характэрна, што найстарэйшы (зацверджаны 15 чэрвеня 1219 году) дзеючы дагэтуль дзяржаўны сцяг — дацкі, выкарыстоўвае скандынаўскі крыж і завецца Данеброг («Dannebrog»). Такім чынам, сцягі гэтай групы сімвалізуюць і цяпер дамінуючую рэлігію Еўропы — хрысціянства, а таксама нясуць у сабе гістарычную і культурную каштоўнасць.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_06

Сучасныя сцягі, якія выкарыстоўваюць Скандынаўскі крыж

Характэрна, што ў гэтую групу можна аднесці і сцягі народаў, гарадоў, мінулых дзяржаў і іншых сучасных тэрыторый, але пакуль разгледзім толькі сцягі дзяржаў. Скандынаўскі крыж на сцягу ў свой час хацелі выкарыстоўваць Беларусь, Германія, Літва, Эстонія і іншыя краіны, аднак да дзяржаўнага сцвярджэння па розных прычынах не дайшло.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_07

Праекты сцягоў са скандынаўскім крыжом

Такім чынам, краіны, якія выкарыстоўваюць у сваіх сцягоў скандынаўскі крыж, пазначым сінім:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_08

Карта сцягоў са скандынаўскім крыжом

Бікалор з гарызантальным дзяленнем

Нягледзячы на прастату выканання, краін, якія выкарыстоўваюць такі тып сцяга, адносна мала нават ва ўсім свеце. Чыстых бікалораў з гарызантальным дзяленнем зараз усяго чатыры, іх выкарыстоўваюць: Інданезія, Манака, Польшча, і Ўкраіна. Адпаведна ў Еўропе толькі тры. Ўкраінскі і польскі сцягі вядомыя з часоў Грунвальдскай бітвы, а вось сцяг Манака быў прыняты некалькі пазней — ў 1881 годзе. Цікава тое, што гэты сцяг з’явіўся прадметам дыпламатычнага канфлікту з Інданезіяй, так як палотны на 100 % аднолькавыя нават цяпер. Але так як Інданезійскі сцяг па паходжанні старэй, ні адзін з бакоў змяняць дзяржаўны знак не пажадалі.

Гэтак жа, у якасці падгрупы, дадамо сюды бікалоры з гарызантальным дзяленнем якія маюць гербы: сцяг Ліхтэнштэйна і Сан-Марына. У першым выпадку палатно было чыстым бікалорам, аднак у 1936 паўстаў падобны канфлікт з Гаіці — сцягі былі цалкам аднолькавымі. Тады непаразуменне вырашылі, змясціўшы бліжэй да дрэўка княжацкую карону, што выкарыстоўваецца да гэтага часу.

Сцяг Сан-Марына, у яго грамадзянскай версіі, таксама з’яўляецца чыстым бікалорам. Можна было б дадаць у гэтую групу і Беларусь, хоць дзяленне на колеры не роўнае і на сцягу прысутнічае ўзор у тронка. Таксама сцяг Беларусі хацелася б разгледзець у асобным артыкуле, таму пакуль на карце аднясем яго да гарызантальных бікалораў.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_09

Сучасны сцяг Беларусі

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_10

Сучасныя сцягі, якія выкарыстоўваюць бікалор з гарызантальным дзяленнем

Дадамо краіны, якія выкарыстоўваюць такую расфарбоўку, і пазначым іх чырвоным:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_11

Карта сцягоў са скандынаўскім крыжам і гарызантальным бікалорам

Бікалор з вертыкальным дзяленнем

У гэтую групу я вырашыў аднесці тры сцягі: партугальская, мальтыйская і ватыканскі. Хоць на двух апошніх выкарыстоўваецца герб, але гэта не крытычна, а вось з партугальскім справа куды складаней. Хоць гістарычна партугальская сцяг быў і з крыжам і монацветным, а потым стаў бікалорам, а цяпер жа набыў некалькі «не класіфіцыруемую форму». Тым не менш, гісторыя сцяга, а таксама яго сучасны выгляд дазваляе нам аднесці яго да гэтай катэгорыі.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_12

Сучасныя сцягі бікалоры з вертыкальным дзяленнем

Дадамо іх на карту:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_13

Карта сцягоў са скандынаўскім крыжам, гарызантальным і вертыкальным бікалорамі

Гарызантальны трыкалор

Прыйшоў час разабраць самую шматлікую групу: такія сцягі выкарыстоўваюць цэлых пятнаццаць еўрапейскіх дзяржаў (калі лічыць Іспанію, у якой сцяг складаецца з двух роўнавялікіх чырвоных палос, паміж якімі размешчана жоўтая паласа, шырыня якой у два разы больш двух астатніх).

Адным з першых трыкалораў быў сцяг «рэспублікі Злучаных правінцый»:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-ewropy_14

Сцяг Прынца

Такая вялікая група свабодна дзеліцца на падгрупы, за кошт своеасаблівасці каляровай гамы. Вылучым такія падгрупы:

  • Панславянская група (пераважна выкарыстоўваюцца: сіні, белы і чырвоны колеры): Расія, Сербія, Славакія, Славенія, Харватыя, Чэхія. Чэшскі трыкалор мае своеасаблівае дзяленне на колеру, але, тым не менш, з’яўляецца трыкалорам.
  • Заходнееўрапейская група (пераважна чырвоны, сіні, жоўты і белы колеры): Аўстрыя, Германія, Іспанія, Люксембург, Нідэрланды.
  • Прыбалтыйская група: Латвія, Літва, Эстонія.
  • Усходнееўрапейская група (выкарыстоўваюцца зялёны, чырвоны і белы колеры): Балгарыя, Венгрыя.
by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_15

Сучасныя сцягі трыкалоры з гарызантальным дзяленнем

Вядома, у дзяленні на падгрупы выкарыстоўваўся фактар гістарычнага паходжання і традыцыйнага дзялення. Так, сцягі Нідэрландаў і Люксембурга было б лагічна, адносна колеру, аднесці да панславянскай групы, аднак, гэта інтуітыўна і гістарычна няправільна. Можна нават выказаць здагадку, што чырвоны і белы ў галандскім і люксембургскім сцягах ня раўняюцца чырвонаму і беламу ў сцягах краін ўсходнеславянскай групы, і сімвалізуюць іншыя падзеі, рэчы, і пачуцці.

Дадамо гарызантальныя трыкалоры на нашу карту:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_16

Карта сцягоў са скандынаўскім крыжам, гарызантальнымі трыкалорамі, гарызантальным і вертыкальным бікалорамі

Вертыкальны трыкалор

Такі тып размяшчэння кветак маюць сем дзяржаў, у двух з якіх на сцягу прысутнічае герб. Самым першым вертыкальны трыкалор з’явіўся на сцяге Францыі. Так, яшчэ ў Сярэднявечча ў гэтай краіне сярод каралёў і манархаў былі распаўсюджаныя сінія і чырвоныя колеры, аднак, у сваім сучасным выглядзе сцяг быў прызнаны толькі ў 1794 годзе.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_17

Сучасныя сцягі трыкалоры з вертыкальным дзяленнем

Дадамо і іх на карту:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_18

Карта сцягоў са скандынаўскім крыжам, гарызантальнымі і вертыкальнымі трыкалорамі і бікалорамі

Аднакаляровыя сцягі з гербам

У гэтую групу дадаем Албанію, Чарнагорыю, і Швейцарыю. Сучасны сцяг Чарнагорыі адносна малады — прызнаны ў 2004 годзе (раней палатно мела трохкаляровую чырвона-сіне-белую афарбоўку). Сцяг Швейцарыі адметны сваёй квадратнай формай, а таксама тым, што лічыцца правобразам сцяга Чырвонага Крыжа.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_19

Сучасныя аднакаляровыя сцягі з гербам

Дадаем іх на карту:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_20

Карта сцягоў краін са скандынаўскім крыжам, аднакаляровымі, гарызантальнымі і вертыкальнымі трыкалорамі і бікалорамі

Іншыя

У гэтую катэгорыю аднясем сцягі, якія было складана аднесці да якой-небудзь з папярэдніх груп. Па сутнасці, кожны з гэтых сцягоў і ёсць асобная група, але для зручнасці аб’яднаем іх тут. Тыя, што засталіся краіны: Боснія і Герцагавіна, Вялікабрытанія, Грэцыя, Косава і Македонія.

Які складаецца з двух колераў сцяг Македоніі сімвалізуе «новае сонца свабоды». Сцяг Вялікабрытаніі называецца «Юніён Джэк» («Union Jack») і вядзе сваю гісторыю з 1603. Сцягі Босніі і Герцагавіны і Косава адносна маладыя — былі зацверджаны ў 1998 годзе і 2008 адпаведна.

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_21

Сучасныя сцягі асаблівай размалёўкі

Дадамо іх на карту:

by4-nestandartny-pogljad-na-kartu-еwropy_22

Карта тыпаў сцягоў Еўропы

Вось і ўсё, раянаванне скончана. Зараз можна зірнуць і зрабіць пэўныя высновы. Вядома, гэтая карта выглядае некалькі дзіўна, так як аб’ядноўвае краіны не па звыклым гістарычным, геапалітычным або культурным матывах, а па тыпу дзяржаўнага сцягу. Тым не менш, я лічу, што, яна мае права на жыццё. Да таго ж пэўныя высновы зрабіць можна.

Пад уплывам хрысціянскай рэлігіі былі створаны сцягі са скандынаўскім крыжам. Значна шырэй распаўсюджаны трыкалор, у прыватнасці з гарызантальным дзяленнем. Часцей асновай для трохкаляровых сцягоў станавіліся колеры сцягоў каралёў, рэвалюцыянераў або зямель краіны. А вось двухкаляровыя сцягі папулярнасці не атрымалі, хоць і былі прынятыя ў шэрагу краін ўсходняй Еўропы. Непапулярнымі апынуліся і аднакаляровыя палотны. Што тычыцца астраўных і прыбярэжных дзяржаў, то яны праявілі цікавасць да спецыфічных сцягоў, якія складана аднесці да пэўнай катэгорыі.


Сцяг з’яўляецца люстэркам культуры краіны. Хтосьці лічыць, што неабходна больш разнастайнасці ў дзяржаўных сімвалах, камусьці падабаецца цяперашняе становішча рэчаў. Так ці інакш, культура сцягоў неверагодна цікавая і багатая, таму на яе варта звярнуць увагу кожнаму. Аб сцягах іншых краін і частак свету чытайце ў наступных артыкулах.

BE_Janau-Belarus

Янаў

Беларусь